هرآنچه بايد درمورد اهدا و انتقال خون بدانيد

خون باارزش ترين هديه اي است كه هر كسي مي تواند به فرد ديگر بدهد. اهداي خون، درواقع اهداي زندگي است. تصميم شما درمورد اهداي خون مي تواند موجب نجات جان يك يا حتي چندين فرد شود.ازآنجاكه مدت زمان نگه داري خون محدود است، نياز مداومي به اهداي خون به صورت منظم وجود دارد. اهداي خون منظم به وسيله ي تعداد كافي از افراد سالم براي اطمينان از اينكه خون سالم در هر زمان و مكان لازم در دسترس است، امري ضروري به شمار مي آيد. البته در وضعيت كنوني، ميزان خون اهدايي بسيار كمتر از تقاضاي جهاني خون است و برخي از كشورهاي جهان از اين نظر در وضعيت بحراني به سر مي برند. مروري بر خون و اجزاي آنخون براي انتقال مواد مختلف به بافت هاي سرتاسر بدن ضروري است. خون مايع حفظ كننده ي حيات است كه در سرتاسر بدن به گردش درمي آيد و مواد مختلفي مانند الكتروليت ها، هورمون ها، ويتامين ها، آنتي بادي ها، مواد مغذي، گرما، اكسيژن و سلول هاي ايمني را به بافت هاي مختلف مي رساند. خون همچنين مواد زائد و كربن دي اكسيد را از بافت هاي بدن دور مي كند. اجزاي خون انسان عبارت اند از:پلاسما: بخش مايع خون كه سلول هاي خوني زير در آن معلق اند:1. سلول هاي قرمز خون (اريتروسيت ها)2. سلول هاي سفيد خون (لوكوسيت ها): انواع مختلف سلول هاي سفيد خون عبارتنداز: - لنفوسيت ها - مونوسيت ها - ائوزينوفيل ها (اسيدوفيل ها) - بازوفيل ها - نوتروفيل هاگرانولوسيت ها گروهي از سلول هاي سفيد هستند كه در سيتوپلاسم خود گرانول دارند (شامل نوتروفيل ها، ائوزينوفيل ها و بازوفيل ها).3. پلاكت ها (ترومبوسيت ها)سلول هاي خون در مغز استخوان ساخته مي شوند. مغز استخوان ماده ي اسنفج مانندي است كه در مركز استخوان هايي قرار دارد كه تمام انواع سلول هاي خوني را مي سازند. اندام ها و سيستم هاي ديگري نيز در بدن ما وجود دارند كه به تنظيم سلول هاي خوني كمك مي كنند. گره هاي لنفاوي، طحال و كبد به تنظيم توليد، تخريب و عملكرد اين سلول ها كمك مي كنند. توليد و توسعه ي سلول هاي جديد در مغز استخوان فرايندي است كه خون سازي (hematopoiesis) ناميده مي شود.سلول هاي خوني كه در مغز استخوان تشكيل مي شوند، ابتدا به شكل سلول هاي بنيادي هستند. سلول بنيادي، نخستين مرحله از تشكيل تمام سلول هاي خوني است. با بلوغ سلول بنيادي چندين نوع متمايز از سلول هاي خوني ايجاد مي شود كه شامل سلول هاي قرمز، سلول هاي سفيد و پلاكت ها مي شود. سلول هاي خوني نابالغ بلاست نيز ناميده مي شوند. برخي از بلاست ها در مغز استخوان مي مانند تا بالغ شوند. برخي ديگر به بخش هاي ديگر بدن مهاجرت كرده و در آنجا بالغ شده و به سلول هاي خوني عملكردي تبديل مي شوند.انواع سلول هاي خونيوظايف سلول هاي خوني چيست؟وظيفه ي اصلي سلول هاي قرمز خون يا اريتروسيت ها حمل اكسيژن از ريه ها به بافت هاي بدن و دور كردن كربن دي اكسيد از بافت ها و برگرداندن آن به ريه ها است. هموگلوبين پروتئين مهم موجود در سلول هاي قرمز خون است كه اكسيژن را از ريه ها به تمام بخش هاي بدن مي رساند.وظيفه ي سلول هاي سفيد خون يا لوكوسيت ها مبارزه با عفونت است. انواع مختلف سلول هاي سفيد خون در مبارزه با عفونت هاي باكتريايي، ويروسي، قارچي و انگلي نقش مخصوص به خود را دارند. اين سلول ها از شما دربرابر اجرام خارجي كه وارد جريان خون مي شوند، مانند آلرژن ها، محافظت مي كنند و نيز در حفاظت در برابر سلول هاي جهش يافته مانند سرطان نقش دارند.وظيفه ي اصلي پلاكت ها يا ترومبوسيت ها انعقاد خون است. پلاكت ها ازنظر اندازه بسيار كوچك تر از ديگر سلول هاي خوني هستند. آن ها گرد هم مي آيند و پلاك هايي را در مسير عبور خون ايجاد مي كنند تا خون ريزي متوقف شود.اهداي خوناهداي خوناهداي خون عملي داوطلبانه است كه مي تواند موجب نجات جان افرادي شود كه به علت تصادفات يا جراحي، خون زيادي را از دست داده اند و نيز افرادي كه به علت بيماري يا درمان هاي خاص بسيار كم خون شده يا تعداد پلاكت هاي بسيار كمي دارند. ميليون ها نفر در سرتاسر جهان، هر ساله به انتقال خون نياز دارند. خون انسان جايگزيني ندارد. در تمام انتقال هاي خون، از خون يك انسان اهداكننده استفاده مي شود.اگر بدن يك يا چندين جزء از اجزايي كه خون سالم را مي سازد، از دست بدهد، انتقال خون مي تواند به تأمين چيزي كه بدن آن را از دست داده است، كمك كند. بسته به ميزان خون مورد نياز، عمل انتقال خون مي تواند يك تا چهار ساعت طول بكشد.اقدامات غربالگري در حداكثر كردن ايمني خون اهداشده براي اهداكننده و گيرنده كمك مي كند. معيارهاي مورد نياز براي اهداي خون بين مراكز و كشورهاي مختلف اندكي متفاوت است.انتقال خونعلت نياز به انتقال خونفرد ممكن است به دلايل زيادي نياز به انتقال خون پيدا كند. برخي از آن ها عبارت اند از: - فرد داراي جراحي بزرگ يا جراحت شديدي است و بايد خون از دست رفته جايگزين شود. - فرد به دليل زخم يا عوامل ديگر دچار خونريزي دستگاه گوارش شده باشد. - فرد دچار بيماري نظير لوكمي يا بيماري كليه است كه موجب كم خوني مي شود (آنمي: نبود تعداد كافي از سلول هاي قرمز خون سالم). - فرد تحت درمان سرطان مانند پرتودرماني يا شيمي درماني قرار گرفته باشد. - فرد دچار يك اختلال خوني نظير مشكلات شديد كبدي باشد.انواع اهداي خونانواع مختلفي از اهداي خون وجود دارد كه به رفع نيازهاي پزشكي مختلف كمك مي كند.اهداي خون كامل: اهداي خون كامل رايج ترين نوع اهداي خون است كه طي آن فرد مي تواند يك واحد خون كامل اهدا كند. سپس اجزاي خون از هم جدا مي شود: سلول هاي قرمز، پلاكت ها و پلاسما.آفرزيس: با استفاده از تكنولوژي آفرزيس مي توان اجزاي خاصي از خون را جمع آوري كرد. آفرزيس امكان جمع آوري انتخابي سلول هاي قرمز خون، پلاكت ها، پلاسما و گرانولوسيت ها را فراهم آورده است. در اين رويه، به هر كدام از بازوها سوزني وارد مي شود. خون به وسيله ي يك سوزن كشيده مي شود و از دستگاهي مي گذرد كه پلاسما را از انواع خاصي از سلول هاي خوني جدا مي كند و اجزاي مورد نظر را حفظ كرده و باقي مانده ي خون را ازطريق سوزن ديگر به خون فرد اهداكننده برمي گرداند. طي اين فرايند مي توان بيش از يك جزء از خون را جمع آوري كرد. مدت زمان مورد نياز براي انجام اين كار بيشتر از زمان مورد نياز براي اهداي خون كامل است و معمولا تا 2 ساعت زمان مي برد. آفرزيس ممكن است با هدف جمع آوري سلول هاي مختلفي انجام شود:1. سلول هاي قرمز خون (اهداي مضاعف سلول هاي قرمز): اهداكنندگان مي توانند هر 16 هفته يك بار، به طريق آفرزيس سلول هاي قرمز خون خود را اهدا كنند. از آن جايي كه در اين روش، تعداد زيادي از سلول هاي قرمز خون برداشته مي شود، براي جايگزيني آن ها به زمان بيشتري نياز است (نسبت به اهداي خون كامل). در اين روش سلول هاي قرمز خوني كه فرد اهدا مي كند، دوبرابر حالت اهداي خون كامل است. سلول هاي قرمز خون اكسيژن را به كل بدن مي رسانند. افرادي كه به سلول هاي قرمز خون نياز دارند، عبارت اند از افرادي كه خون زيادي را از دست داده اند (مثلا طي تصادف يا جراحت) و نيز كساني كه دچار آنمي با علائم شديد هستند.2. پلاكت ها: در اين روش، فقط پلاكت ها جمع آوري مي شوند. پلاكت ها سلول هايي هستند كه با تجمع و تشكيل لخته در عروق خوني، به توقف خونريزي كمك مي كنند. پلاكت هاي اهدايي معمولا به افراد مبتلا به لوكمي، افرادي كه تحت شيمي درماني قرار دارند و نوزادان دچار عفونت شديد داده مي شود. اهداكنندگان مي توانند تا 24 بار در سال پلاكت هاي خود را اهدا كنند. حدود يك درصد از افراد داراي واكنشي خفيف نسبت به يكي از موادي (سيترات) هستند كه در جريان اهداي پلاكت با خون مخلوط مي شود. اين واكنش مي تواند شامل احساس بي حسي و سوزن سوزن شدن، گرفتگي عضلات و تهوع باشد. با مصرف مكمل كلسيم قبل يا در جريان اهدا مي توان از بروز اين واكنش پيشگيري كرد.3. پلاسما: در اين رويه، بخش مايع خون (پلاسما) جمع آوري مي شود. پلاسما به لخته شدن خون كمك مي كند و حاوي پروتئين ها و مواد ديگري مانند الكتروليت ها است كه به عملكرد طبيعي بدن كمك مي كنند. پلاسما معمولا به افراد دچار مشكلات كبدي، سوختگي و عفونت هاي باكتريايي خوني شديد داده مي شود.4. گرانولوسيت ها: اين سلول ها، گروهي از سلول هاي سفيد خون هستند كه با عفونت مبارزه مي كنند. ممكن است روز قبل از اهدا به منظور افزايش تعداد گرانولوسيت هاي خون، به اهداكنندگان گرانولوسيت، فاكتور محرك كُلوني گرانولوسيت (G-CSF) و / يا داروي گلوكوكورتيكوئيدي به نام دگزامتازون داده شود. گلوكوكورتيكوئيدها معمولا به افراد مبتلا به ديابت، زخم هاي گوارشي يا گلوكوم داده نمي شوند. عوارض جانبي G-CSF و دگزامتازون ممكن است شامل سردرد، درد مفاصل، خستگي، بي خوابي، واكنش هاي آلرژيك و تب باشد.آفرزيساهداي خون اتولوگ: اهداي خون اتولوگ يا اهداي خون خودي، وضعيتي است كه در آن فردي كه قرار است تحت عمل جراحي قرار گيرد، چند هفته قبل از جراحي، خون خود را به منظور استفاده در زمان جراحي اهدا مي كند. اهداي خون اتولوگ خطر بيشتر (نه همه) مشكلات عفوني مرتبط با انتقال خون را كاهش مي دهد.شرايط مورد نياز براي اهداي خونبه طور كلي براي اهداي خون بايد شرايط زير را داشته باشيد: - وضعيت سلامتي مناسب - سن مناسب اهداي خون كه 16 تا 18 سال است (بسته به منطقه جهان) - حداقل وزن 50 كيلوگرم - تأييد شدن در ارزيابي هاي جسمي و پيشينه ي سلامتي كه در ادامه توضيح داده مي شود.مواردي كه بايد قبل از اهداي خون رعايت كنيد - شب قبل از اهداي خون به ميزان كافي بخوابيد. - قبل از اهداي خون وعده غذاي سالمي بخوريد. - قبل از اهداي خون از مصرف غذاهاي چرب مانند همبرگر، سيب زميني سرخ شده يا بستني پرهيز كنيد. آزمايش هاي مربوط به تشخيص عفونت كه روي خون اهدايي انجام مي شود، مي تواند تحت تأثير چربي هايي كه پس از خوردن غذاهاي چرب در خون ظاهر مي شوند، قرار گيرد. - قبل از اهداي خون حدود نيم ليتر آب يا مايعات ديگر بنوشيد. - اگر اهداكننده ي پلاكت هستيد، به خاطر داشته باشيد كه نبايد دو روز قبل از اهدا آسپرين مصرف كرده باشيد.اقداماتي كه قبل از رويه ي اهداي خون در مركز پزشكي مربوطه انجام مي شودقبل از اهداي خون از فرد اهداكننده خواسته مي شود تا پرسش نامه اي پزشكي را پر كند كه شامل سوالاتي درمورد رفتارهايي است كه باعث افزايش خطر ابتلا به عفونت هايي مي شود كه ازطريق خون منتقل مي شوند. اين اطلاعات به طور محرمانه نگه داري مي شود. همچنين معاينه جسمي مختصري كه شامل بررسي فشار خون، نبض و درجه حرارت بدن است، انجام مي شود. نمونه ي كوچكي از خون از سرانگشت گرفته مي شود و براي بررسي سطح هموگلوبين مورد استفاده قرار مي گيرد. اگر غلظت هموگلوبين اهداكننده طبيعي باشد و وي واجد ساير شرايط مورد نياز باشد، مي تواند خون خود را اهدا كند.اهداي خونرويه ي اهداي خوندر جريان اهداي خون، اهداكننده به راحتي روي يك صندلي مي نشيند و سوزني درون بازوي او براي خارج كردن خون قرار داده مي شود. اين كار به آهستگي انجام مي شود تا علائم احتمالي مانند سبكي سر به حداقل برسد. يك واحد خون برداشته مي شود (حدود 450 ميلي ليتر). در جريان فرايند اهداي خون، فرد تحت نظارت قرار دارد.براساس مقررات سازمان غذا و داروي آمريكا، افراد اهداكننده ي خون تا 56 روز (8 هفته) پس از اهداي خون نبايد مجددا خون بدهند. البته همه ي اهداكنندگان نمي توانند طي اين مدت مجددا شرايط اهداي خون را به دست آورند، زيرا موضوع بستگي به اين امر دارد كه بدن فرد با چه سرعتي سلول هاي قرمز خون خود را مجددا جايگزين كند. براي مثال، زناني كه دوره هاي قاعدگي سنگيني دارند، نمي توانند هر 56 روز يك بار خون بدهند زيرا ذخاير آهن آن ها براي پركردن سلول هاي قرمز خون از دست رفته كافي نيست.اهداي خون موجب خارج شدن آهن از بدن مي شود و اگر قبل از اهداي بعدي، آهن از دست رفته جايگزين نشود، منجر به كمبود آهن خواهد شد. خطر كمبود آهن در اهداكنندگان نوجوان، زنان پيش از يائسگي و افرادي كه به طور مكرر خون مي دهند، بيشتر است. از آن جايي كه استراتژي مصرف غذاهاي غني از آهن براي جايگزيني آهن از دست رفته كافي نيست، توصيه مي شود افرادي كه درمعرض خطر كمبود آهن قرار دارند، تا حدود 60 روز پس از اهداي خون از مولتي ويتامين حاوي آهن يا مكمل آهن استفاده كنند.پس از اهداي خون چه كاري انجام دهيم - به مدت يكي دو روز، مايعات بيشتري بنوشيد. - تا مدت 5 ساعت پس از اهداي خون، از انجام فعاليت هاي شديد يا بلند كردن اجسام سنگين خودداري كنيد. - اگر احساس سبكي سر داريد، دراز بكشيد و پاهاي خود را به سمت بالا قرار دهيد تا زماني كه اين حس از بين برود. - بانداژ را از روي بازوي خود برنداريد و آن را براي 5 ساعت خشك نگه داريد. - اگر پس از برداشتن بانداژ خونريزي داريد، مكان خونريزي را فشار دهيد و بازوي خود را بالا بگيريد تا زماني كه خونريزي متوقف شود. - اگر بازوي شما درد دارد، از مسكني مانند استامينوفن استفاده كنيد. از مصرف آسپرين يا ايبوپروفن 24 تا 48 ساعت نخست پس از اهداي خون پرهيز كنيد. - اگر فراموش كرده ايد كه هرگونه اطلاعات مهم سلامتي را قبل از اهداي خود گزارش كنيد يا دچار مشكل پزشكي خاصي شده ايد، با مركز اهداي خون تماس بگيريد.در صورت بروز علائم زير نيز بايد با مركز مربوطه تماس بگيريد: - تداوم احساس تهوع، سبكي سر و سرگيجه پس از استراحت، خوردن غذا و نوشيدن مايعات - تداوم احساس درد، خونريزي و وجود برجستگي پس از برداشتن بانداژ در محل سوزن - احساس درد يا سوزن سوزن شدني كه از بازو به سمت انگشتان پيش مي رود - بروز علائم و نشانه هاي يك سرماخوردگي يا آنفلوآنزا مانند تب، سردرد يا گلو درد، طي چهار روز پس از اهداي خونعفونت هاي باكتريايي مي توانند ازطريق خون اهدايي به فرد دريافت كننده ي خون منتقل شوند، بنابراين بايد درصورت بيمار شدن به مركز اطلاع دهيد تا خون شما مورد استفاده قرار نگيرد.آزمايش ها: تعيين گروه خونيخوني كه به فرد گيرنده داده مي شود، بايد با گروه خوني وي سازگار باشد؛ در غير اين صورت، آنتي بادي هاي موجود در خون فرد گيرنده به آن ها حمله كرده و مشكلاتي را ايجاد مي كنند. خون اهدايي براي تعيين گروه خوني (كه به صورت A، B، AB يا O طبقه بندي مي شود) و نيز فاكتور Rh، مورد آزمايش قرار مي گيرد. فاكتور Rh به حضور يا عدم حضور يك آنتي ژن خاص در خون اشاره دارد. اگر فردي آنتي ژن مذكور را داشته باشد، خون او Rh مثبت و اگر فاقد اين آنتي ژن باشد، خون او Rh منفي است. اين اطلاعات مهم است زيرا نوع گروه خوني و فاكتور Rh بايد با نوع گروه خوني و فاكتور Rh فردي كه خون را دريافت مي كند، سازگار باشد. 40 درصد از افراد، داراي گروه خوني O هستند كه تقريبا براي انتقال به هر فردي بي خطر است. اگر داراي اين گروه خوني هستيد، شما اهداكننده ي عمومي به شمار مي رويد. اگر گروه خوني شما AB باشد، مي توانيد هرنوع گروه خوني را دريافت كنيد و گيرنده ي عمومي محسوب مي شويد. اگر خون شما Rh منفي باشد، تنها مي توانيد خون Rh منفي را دريافت كنيد.سازگاري گروه هاي خوني از نظر انتقال خونشكل بالا نشان دهنده سازگاري هاي ممكن در انتقال خون بين اهداكننده و دريافت كننده براساس سيستم هاي ABO و Rh است.اقدامات براي محافظت از اهداكنندهاقدامات متعددي در راستاي اطمينان از اينكه اهداي خون براي فرد اهداكننده بي خطر است، انجام مي شود و به اين ترتيب، بعيد است كه اهداي خون اثرات منفي بر سلامتي فرد اهداكننده داشته باشد.بررسي تاريخچه ي پزشكي: از تمام اهداكنندگان خون سوالاتي درمورد سوابق پزشكي آن ها پرسيده مي شود تا مشخص شود آيا آن ها مي توانند بدون خطر و بدون تجربه ي هيچ گونه عوارض منفي خون بدهند يا خير.بيماري هاي قلبي، ريوي و خوني: از اهداكنندگان سؤال مي شود كه آيا تاكنون بيماري قلبي، ريوي يا خوني داشته اند؟ براين اساس، مبتلايان به بيماري قلبي، مشكلات دريچه ي قلب، ضربان نامنظم قلب، بيماري عروق خوني مغز، نارسايي مغز و برخي از بيماري هاي خاص ريه ممكن است از اهداي خون معاف شده يا طبق شرايط خاصي قادر به اهداي خون باشند. برخي از بيماري هاي خوني مانند آنمي فقر آهن يا لوكمي مزمن نيز ممكن است كنار گذاشته شود.حس سالم بودن: از اهداكنندگان سؤال مي شود كه آيا آن ها در روز اهداي خون احساس سالم بودن دارند يا خير.تشنج: افرادي كه داراي سابقه ي تشنج هستند، مشروط بر اينكه طي مدت زمان خاصي دچار تشنج نشده باشند (معمولا 6 ماه) مي توانند خون بدهند.جراحي اخير: افرادي كه اخيرا تحت عمل جراحي قرار گرفته اند، هنگام بهبودي و از سر گرفتن فعاليت كامل مي توانند خون بدهند. البته اگر در زمان جراحي انتقال خون انجام شده باشد، آن فرد تا يك سال اجازه ي اهداي خون را ندارد.بارداري: زنان باردار در هنگام بارداري و تا 6 هفته پس از پايان بارداري اجازه ي اهداي خون را ندارند.شرايط سني: حداقل سن براي اهداي خون 16 يا 18 سالگي است (بسته به قانون كشور). در بيشتر موارد، محدوديت سني بالا براي اهدا وجود ندارد اگرچه در برخي از مواد تأييد پزشك فرد اهداكننده نياز است.شرايط وزني: افرادي كه وزن آن ها كمتر از 50 كيلوگرم است، مجاز به اهداي خون نيستند. هرچه اهداكننده وزن كمتري داشته باشد، احتمال بروز واكنشي نظير سرگيجه و غش پس از اهداي خون بيشتر است.بيشتر مراكز خون يك ارزيابي ديگر از افراد داراي سن 16 تا 18 سالي كه درست بالاي محدوده ي وزن قرار دارند، انجام مي دهند كه در آن حجم خون فرد اهداكننده براساس قد و وزن او تخمين زده مي شود. معمولا ازنظر حداكثر وزن فرد اهداكننده محدوديتي اعمال نمي شود.از فرد اهداكننده ي خون سوالاتي نيز پرسيده مي شود كه به بي خطر بودن انتقال خون براي فرد دريافت كننده ي خون مربوط است. يكي از اين موارد، احتمال ابتلا به عفونت هايي است كه به وسيله ي خون منتقل مي شود.ارزيابي پزشكي: علاوه بر سابقه ي پزشكي، اهداكنندگان قبل از اهدا براي بررسي نشانه هاي آشكار بيماري يا شرايطي كه باعت سلب صلاحيت اهداي خون در اهدا كننده مي شود، تحت معاينه ي جسمي مختصري قرار مي گيرند.علائم حياتي: نبض، فشار خون و دماي بدن فرد اهداكننده قبل از اهداي خون اندازه گيري مي شود. افرادي كه داراي تب، فشار خون بالا، ضربان قلب بسيار بالا يا بسيار پايين (به استثناي ورزشكاران داراي آمادگي جسماني بسيار بالا و افرادي كه از داروهاي بتابلوكر مصرف مي كنند) يا داراي ضربان نامنظم قلب هستند، به طور موقت اجازه ي اهداي خون را ندارند.آزمايش خون: نمونه ي كوچكي از خون، از سر انگشت گرفته مي شود و براي بررسي تعداد سلول هاي قرمز خون يا ميزان هموگلوبين موجود در خون مورد استفاده قرار مي گيرد. اين كار براي اطمينان از اينكه اهداكننده دچار كم خوني نيست يا اينكه پس از اهداي خون دچار كم خوني نمي شود، انجام خواهد شد. افراد داراي سطوح بسيار پايين هموگلوبين به طور موقت مجاز به اهداي خون نيستند.نمونه خوناقدامات غربالگري براي محافظت از گيرندهغربالگري اهداكنندگان خون به اطمينان از اين موضوع كه خون اهداشده براي انتقال به گيرنده بي خطر است، كمك مي كند. در اين رابطه، از فرد اهداكننده خواسته مي شود تا پرسش نامه اي را پر كند و نيز آزمايش هاي آزمايشگاهي براي بررسي احتمال عفونت هاي احتمالي در خون اهداشده انجام مي شود.غربالگري عفونت هاويروس نقص ايمني انسان (HIV): اين ويروس، همان ويروسي است كه موجب ايدز مي شود. اقدامات مختلفي براي غربالگري اهداكنندگان خون ازنظر عفونت HIV و ديگر عوامل خطرساز HIV انجام مي شود. اين اقدامات عبارتنداز تكميل پرسشنامه هايي درمورد وجود هرگونه علامت و نشانه اي از HIV و رفتارهايي كه خطر ابتلا به عفونت HIV را افزايش مي دهند. اين گونه رفتارها شامل استفاده از داروهاي تزريقي غيرتجويزي، داشتن رابطه جنسي خارج از عرف يا داشتن رابطه در ازاي پول يا مواد مخدر است. بسته به پاسخي كه به اين سوالات داده مي شود، فرد ممكن است مجاز به اهداي خون نبوده يا لازم باشد قبل از اهداي خون مدتي صبر كند.كسي نبايد با هدف آزمايش خون براي عفونت HIV وديگر عفونت هاي مقاربتي، خون خود را اهدا كند. حتي اگر خون اهداشده ازنظر عفونت HIV آزمايش شود، اين آزمايش ها كامل نبوده و احتمال اندكي وجود دارد كه فردي كه درمعرض HIV قرار گرفته، بتواند درصورت اهداي خون، ويروس را به گيرنده ي خون منتقل كند. آزمايش هاي رايگان و ناشناسي براي HIV در دسترس است.مقاله هاي مرتبط: - جهان با بحران كمبود خون مواجه است - انتقال خون جوان با پيري مبارزه مي كند - كشف منبع جديدي از سلول هاي خوني در بدن انسان هپاتيت: هپاتيت يك عفونت ويروسي است كه موجب التهاب كبد مي شود. اهداكننده هاي خون از اين نظر كه آيا درمعرض ويروس هاي هپايت B يا C قرار گرفته اند (يا به آن آلوده هستند)، مورد غربالگري قرار مي گيرند. افرادي كه با بيمار مبتلا به هپاتيت داراي تماس جنسي بوده يا با وي در يك مكان زندگي كرده اند، به مدت 12 ماه پس از آخرين مواجهه مجاز به خون دادن نيستند.افرادي كه يك آزمايش مثبت آنتي بادي ضد آنتي ژن سطحي ويروس هپاتيت B (نشانگري براي عفونت ويروس هپاتيت B) داشته اند، به طور دائم فاقد شرايط اهداي خون هستند. البته واكسيناسيون هپاتيت B ممكن است به طور موقت موجب مثبت شدن نتيجه ي اين آزمايش شود. به منظور پرهيز از رد صلاحيت به عنوان اهداكننده ي خون، فردي كه اخيرا واكسن هپاتيت B را دريافت كرده است، بايد قبل از اهداي خون 21 روز صبر كند.افرادي كه خون دريافت مي كنند، تا 12 ماه پس از تاريخ انتقال خون اجازه ندارند خوني اهدا كنند. در برخي كشورها افرادي كه خالكوبي مي كنند، تا 12 ماه پس از خالكوبي مجاز به اهداي خون نيستند. در بسياري از مناطق كه در آن ها صنعت خالكوبي با قوانين دقيق كنترل مي شود، بدون نياز به دوره ي انتظار، اهداي خون مجاز است. درمورد سوراخ كردن اعضاي بدن نيز چنين مقرراتي وجود دارد.ويروس زيكا: ويروس زيكا در بيشتر افراد موجب بروز عفونت خفيفي مي شود اما اگر زن بارداري به اين ويروس آلوده شود، ويروس مي تواند موجب سقط جنين يا بروز ناهنجاري هاي مغزي شديدي در جنين شود. اگر فرد اهداكننده ي خون قبلا به مناطقي از جهان سفر كرده باشد كه اين ويروس در آنجا شيوع دارد، مسئولان مركز خون بايد اين موضوع را درنظر بگيرند.مالاريا: انتقال مالاريا ازطريق انتقال خون در برخي از نقاط جهان شايع است. افرادي كه مبتلا به مالاريا بوده اند، تا 3 سال پس از برطرف شدن علائم، مجاز به اهداي خون نيستند. مسافران مناطقي كه در آنجا مالاريا شايع است، مشروط بر اينكه هيچ گونه نشانه اي از مالاريا نداشته باشند، تا يك سال پس از ترك منطقه، مجاز به اهداي خون نيستند. مهاجران يا ساكنان كشورهايي كه در آن مالاريا شايع است، تا 3 سال پس از ترك كشور خود مجاز به اهداي خون نيستند.بيماري هاي شاگاس و بابزيا: از اهداكنندگان خون سؤال مي شود كه آيا تا به حال بيماري شاگاس (تريپانوزوميازيس آمريكايي) داشته اند يا خير و بيشتر اهدا كنندگان خون براي بيماري شاگاس آزمايش مي شوند. انتقال بابزيا (يك بيماري شبه مالاريا كه به وسيله ي كنه منتقل مي شود) ازطريق انتقال خون معمول نيست. از اهداكنندگان سؤال مي شود كه آيا تا به حال مبتلا به اين بيماري بوده اند. در مناطقي كه بابزيا در آنجا شيوع بيشتري دارد، ممكن است خون براي آن آزمايش شود.بيماري هاي پريوني: بيماري كروتزفلد جاكوب (CJD) يك بيماري عصبي نادر ولي كشنده است. بيماري كروتزفلد-جاكوب واريانت (vCJD) يك بيماري مرتبط بوده ولي ازنظر پاتوفيزيولوژي بيماري مجزايي است كه نخستين بار سال 1996 در بريتانيا ظاهر شد. افراد مبتلا ممكن است براي سال ها هيچ علائمي از CJD يا vCJD نداشته باشند. عامل عفوني هر دو بيماري پروتئيني داراي پيچ خوردگي غيرطبيعي به نام پريون است. با وجود اين احتمال بسيار كم درمورد خطر vCJD، كساني كه از سال هاي 1980 (1359) تا 1996 (1374) به مدت سه ماه يا بيشتر در انگلستان بوده باشند، مجاز به اهداي خون نيستند.عفونت باكتريايي: برخي باكتري ها به طور طبيعي روي پوست و در مجراي گوارشي زندگي مي كنند. باكتري ها مي توانند وارد خون اهداشده شوند، اگر: - اهداكننده ي خون دچار عفونت خوني بوده باشد. - اگر باكتري هاي موجود روي پوست به وسيله ي سوزن وارد خون شود. - اگر نزديك محلي كه خون كشيده مي شود، عفونت پوستي وجود داشته باشد.براي كاهش احتمال آلودگي باكتريايي خون، قبل از وارد كردن سوزن، پوست اطراف محل با دقت بررسي و تميز مي شود.اهداكنندگاني كه تب دارند، احساس سالم بودن ندارند يا افرادي كه از آنتي بيوتيك هاي خوراكي استفاده مي كنند (به جز براي درمان آكنه) مجاز به اهداي خون نيستند. اين محدوديت ها درمورد افرادي كه خون را براي استفاده ي خود ذخيره مي كنند نيز اعمال مي شود.عفونت هاي ديگر: خون اهداشده نمي تواند براي هرگونه عفونت احتمالي مورد آزمايش قرار گيرد و انواع جديد عفونت ها به طور مكرر در سرتاسر جهان ظاهر مي شوند. مطالب آموزشي قبل از اهدا در اختيار اهداكنندگان قرار داده مي شود و نيز پرسشنامه هايي كه شامل چندين سؤال كلي براي شناسايي افرادي كه داراي علائم عفونت هستند يا كساني كه به مناطقي مسافرت كرده اند كه در آنجا اين عفونت ها رايج هستند، به وسيله ي فرد اهداكننده تكميل مي شود. علاوه بر اين، مراكز خون از اهداكنندگان مي خواهند كه اگر طي دو هفته پس از اهدا، علائم پزشكي خاصي در آن ها بروز كرد، مركز اهداي خون را در جريان قرار دهند.اهداي خونديگر شرايط پزشكيبه منظور محافظت از گيرنده ي خون دربرابر مشكلات غيرعفوني، فرد اهداكننده قبل از اهداي خون براي وضعيت هاي پزشكي خاص مثال موارد زير، مورد ارزيابي قرار مي گيرد.سرطان: هيچ مورد گزارش شده اي از انتقال سرطان به وسيله ي انتقال خون وجود نداشته است. اگرچه به علت اينكه چنين انتقالي ازنظر تئوري امكان پذير است، سابقه ي سرطان اهداكنندگان مورد بررسي قرار مي گيرد. اهداكنندگاني كه مبتلا به سرطان بافت يا اندام جامد هستند (مانند ريه، كبد، سينه)، درصورتي مجاز به اهداي خون هستند كه براي دوره اي كه ازسوي مركز جمع آوري خون تعيين مي شود، بدون درمان، عاري از سرطان و علائم بوده باشند. اين زمان متغير ولي حداقل يك سال است. - اهداكنندگاني كه مبتلا به سرطان خون بوده اند (مانند لوكمي يا لنفوم)، به طور دائم فاقد شرايط اهداي خون هستند. - اهداكنندگاني كه مبتلا به سرطان سطحي بوده اند كه كاملا به وسيله ي جراحي برداشته شده است (مانند سرطان سلول هاي پايه اي پوست يا سرطان دهانه ي رحم در مراحل اوليه)، بدون دوره ي انتظار مي توانند خون اهدا كنند.هموكروماتوز: افراد مبتلا به هموكروماتوز ارثي (وضعيتي كه درمان استاندارد آن، برداشت مكرر خون است) اگر ديگر معيارهاي مورد نياز براي اهداي خون را داشته باشند و مقررات خاص FDA بانك خون رعايت شود، مي توانند خون خود را اهدا كنند. خطر انتقال هموكروماتوز به گيرنده وجود ندارد.واكسيناسيون هاي اخير: استانداردهاي دقيقي درمورد زماني كه پس از واكسيناسيون مي توانيد خون اهدا كنيد، وجود دارد. وقتي مي خواهيد خون اهدا كنيد، از شما سؤال مي شود كه آيا اخيرا واكسني دريافت كرده ايد. اگر واكسني دريافت كرده باشيد، شايد مجبور باشيد كه اهداي خون را به تعويق بيندازيد. براي برخي از واكسن هاي ويروسي يا باكتريايي زنده يا ضعيف شده (مانند سرخك، اوريون، فلج اطفال خوراكي و تب زرد) بايد حداقل دو هفته قبل از اهداي خون صبر كنيد. براي واكسن هاي سرخچه يا واريسلا زوستر بايد 4 هفته صبر كنيد.مقاله هاي مرتبط: - كشف روشي براي تبديل هر نوع خون اهدايي به نوع عمومي - تأثير گروه خوني بر شانس بقاي افراد در مصدوميت ها و خونريزي هاي شديد - انعطاف پذيري شگفت انگيز گلبول هاي قرمز داروها: بيشتر داروهايي كه اهداكنندگان مصرف مي كنند، خطري براي دريافت كنندگان ندارند. اگرچه، تعدادي از داروها موجب بروز نقايص تولد شده و در جريان غربالگري اهداكنندگان خون درنظر گرفته مي شود. اين داروها عبارتنداز: - اترتينت (درمان پسوريازيس) - آسيترتين (درمان پسوريازيس) - ايزوترتينوين (درمان آكنه) - فيناسترايد (درمان بزرگي خوش خيم پروستات يا ريزش مو) - دوتاسترايد (درمان بزرگي پروستات) - ويسموجيب (درمان سرطان سلول هاي پايه اي پوست)از اهداكنندگاني كه از داروهاي ايزوترتينوين و فيناسترايد استفاده مي كنند، خواسته مي شود كه تا يك ماه پس از آخرين بار مصرف دارو قبل از اهداي خون صبر كنند. اهداكنندگاني كه دوتاسترايد مصرف كرده اند، بايد به مدت 6 ماه صبر كنند. اهداكنندگاني كه ويسموجيب مصرف كرده اند، بايد دو سال صبر كنند و كساني كه آسيترتين مصرف كرده اند، بايد سه سال صبر كنند. افرادي كه از داروي اترتينيت استفاده كرده باشند، هيچ زماني نمي توانند خون بدهند.افرادي كه طي 48 ساعت گذشته، آسپرين يا داروهاي حاوي آسپرين را مصرف كرده باشند، مي توانند خون كامل اهدا كنند اما مجاز به اهداي پلاكت ها طي آفرزيس نيستند. افرادي كه داروهاي ضدپلاكت مصرف كرده باشند، بايد قبل از اهداي پلاكت ها ازطريق آفرزيس به مدت 2 تا 14 روز صبر كنند.افرادي كه از داروهاي ضدلخته خون (رقيق كننده هاي خون) استفاده كرده باشند، به طور كلي به مدت حداقل 2 تا 7 روز (بسته به نوع دارو) پس از آخرين دور مصرف دارو مجاز به اهداي خون نيستند. برخي از داروهاي ضدلخته ي خون عبارت اند از وارفارين، دابيگاتران، ريواروكسابان، آپيكسابان، ادوكسابان و هپارين.خونآزمايش هاي آزمايشگاهي خون اهداشدهپس از اهداي يك واحد خون، خون ازنظر بيماري هاي عفوني كه مي توانند به وسيله ي انتقال خون منتشر شوند، مورد آزمايش قرار مي گيرد. اين آزمايش ها شامل آزمايش هايي براي بررسي عفونت HIV، هپاتيت B، هپاتيت C، ويروس لنفوتروپيك T انساني (HTLV)، ويروس نيل غربي، ويروس زيكا، بيماري شاگاس و سيفليس هستند. اگر نتيجه ي اين آزمايش ها منفي باشد، خون براي استفاده در بيمارستان ها و كلينيك ها توزيع خواهد شد. اگر هركدام از اين آزمايش ها مثبت باشند، مركز خون به فرد اهداكننده خبر داده و خون دور ريخته مي شود.معمولا پس از اهداي خون، به افراد اهداكننده شماره تلفني داده مي شود براي اينكه بتوانند هر عاملي را كه ممكن است روي استفاده از خون آن ها تأثيرگذار باشد يا علائم عفونت را طي دو هفته ي نخست پس از خون دادن گزارش كنند (مانند علائم عفونت مجاري تنفسي فوقاني، بيماري گوارشي يا عفونت ناشي از ويروسي كه به وسيله ي پشه ها منتقل مي شود). چنين گزارش هايي مورد ارزيابي قرار خواهد گرفت و واحد خون ممكن است دور ريخته شود.عوارض احتمالي اهداي خونبيشتر افرادي كه خون اهدا مي كنند، دچار عارضه اي كه نياز به مراقبت پزشكي داشته باشد، نمي شوند. شايع ترين عوارض شامل درد يا كبودي در محل سوزن و خستگي است. درصد كمي از افراد (2 تا 5 درصد) قبل، در جريان يا پس از اهداي خون احساس ضعف مي كنند. احتمال بروز اين حالت در افرادي كه براي اولين بار خون اهدا مي كنند و نيز در افراد جوان تر بيشتر است. نوشيدن نيم ليتر آب قبل از اهداي خون در پيشگيري از اين وضعيت مفيد است.خطرات اهداي خوناهداي خون بي خطر است. براي هر اهداكننده از تجهيزات استريل يك بار مصرف استفاده مي شود، بنابراين خطر گرفتن يك عفونت قابل انتقال به وسيله ي خون ازطريق اهداي خون وجود ندارد. اگر شما فرد بالغ و سالمي هستيد، مي توانيد بدون به خطر انداختن سلامتي خود يك واحد خون اهدا كنيد. طي 24 ساعت پس از اهداي خون، بدن مايعات از دست رفته را جايگزين مي كند و طي چندين هفته، سلول هاي قرمز خون مجددا توليد مي شوند.اهداي خونخطرات و عوارض انتقال خونبه طور كلي، انتقال خون بي خطر در نظر گرفته مي شود اما احتمال بروز عوارض و مشكلاتي نيز وجود دارد. گاهي اوقات برخي از عوارض به سرعت پيش مي آيد و برخي عوارض نيز مدتي طول مي كشد تا خود را نشان دهند.تب در اثر هورمون هاي مسبب تب (سيتوكين ها): اين مورد واكنش غيرهموليتيك تبدار انتقال خون (FNHTR) ناميده مي شود. تصور مي شود كه تجمع سيتوكين ها در جريان ذخيره ي اجزاي سلولي (خصوصا در واحدهاي پلاكت) شايع ترين رويدادي است كه منجر به بروز علائم FNHTR مي شود. سيتوكين ها به وسيله ي سلول هاي سفيد خون آزاد شده و تخليه ي لوكوسيت ها پيش از ذخيره اين خطر را كاهش مي دهد.اينكه طي 1 تا 6 ساعت پس از دريافت خون دچار تب شويد، مسئله ي جدي نيست اما اگر تهوع و درد در ناحيه ي قفسه ي سينه خطرناك است بايد فورا به پزشك مراجعه كرد.واكنش هاي آلرژيك نسبت به پروتئين ها و /يا سلول هاي موجود در خون اهدايي: حتي اگر نوع خون تزريق شده با خون فرد گيرنده سازگار باشد، ممكن است در بدن فرد گيرنده دربرابر خون تزريق شده يك واكنش آلرژيك اتفاق افتد. در اين وضعيت فرد دچار خارش شده و كهير مي زند.واكنش آنافيلاكسي: اين واكنش طي چند دقيقه پس از آغاز انتقال رخ مي دهد و حتي ممكن است مرگ بار باشد. فرد ممكن است دچار تورم در ناحيه ي صورت و گلو، تنگي نفس و كاهش فشار خون شود.هموكروماتوز (اضافه بار آهن): اگر درمورد فردي چندين انتقال خون انجام شود، ممكن است آهن زيادي در خون او جمع شود. اين امر مي تواند موجب آسيب به قلب و كبد شود.تنگي نفس در اثر واكنش هاي ايمني/التهابي كه با عنوان ضايعه حاد ريه مربوط به تزريق خون (TRALI) شناخته مي شود. اين واكنش بسيار نادر اما به طور بالقوه كشنده است. طي چندين ساعت پس از آغاز انتقال به شكل تب و فشار خون پايين ظاهر مي شود. TRALI به ريه ها آسيب مي رساند. اين وضعيت به وسيله ي آنتي بادي ها يا ديگر مواد موجود در خون جديد ايجاد مي شود.تنگي نفس در اثر حجم زياد مايعات كه با عنوان ﮔﺮﺍﻥ ﺑﺎﺭﯼ ﺟﺮﯾﺎﻥ ﺧﻮﻥ ﻧﺎﺷﯽ ﺍﺯ ﺗﺰﺭﯾﻖ ﺧﻮﻥ (TACO) شناخته مي شود.بيماري پيوند عليه ميزبان: مورد حمله قرار گرفتن سيستم ايمني فرد گيرنده به وسيله ي سلول هاي انتقال يافته، بيماري پيوند عليه ميزبان ناشي از تزريق خون نام دارد. اين وضعيت معمولا براي گيرنده هايي رخ مي دهد كه دچار نقص سيستم ايمني هستند كه در آن سيستم ايمني آن ها قادر به تشخيص لنفوسيت هاي T تزريق شده به عنوان عامل خارجي نيست. اين لنفوسيت ها در بدن فرد گيرنده دربرابر ميزبان واكنش نشان مي دهند. اين عارضه بسيار نادر بوده اما معمولا كشنده است. اين وضعيت زماني اتفاق مي افتد كه سلول هاي سفيد خون جديد به مغز استخوان فرد گيرنده حمله مي كنند. اگر فرد داراي سيستم ايمني ضعيفي باشد، احتمال بروز اين عارضه در او بيشتر است.واكنش هموليتيك حاد ايمني: اين عارضه نادر است اما يك فوريت پزشكي محسوب مي شود. در اين واكنش به علت ناسازگاري خوني، سيستم ايمني بدن فرد گيرنده به سلول هاي خوني موجود در خون دريافتي حمله مي كند. اين اتفاق معمولا در جريان يا درست پس از انتقال رخ مي دهد و فرد دچار علائمي نظير تب، لرز، تهوع يا درد در قفسه ي سينه و بخش تحتاني كمر مي شود. رنگ ادرار نيز ممكن است تيره شود.واكنش تأخيري هموليتيك: اين وضعيت نظير مورد بالا است اما به تدريج اتفاق مي افتد.اين خطرات چندان معمول نبوده و به خوبي براي پزشكان شناخته شده است و به طور معمول درجهت به حداقل رساندن آن ها اقداماتي انجام مي شود.خطر ابتلا به عفونت از راه انتقال خوناقدامات ايمني نظير آزمايش هاي غربالگري پيشرفته تا حد زيادي خطر ابتلا به يك عفونت ويروسي را از راه انتقال خون كاهش مي دهند. بانك هاي خون، اهداكنندگان را مورد غربالگري قرار مي دهند و خون هاي اهداشده را ازنظر آلودگي به ويروس ها، باكتري ها و انگل ها مورد آزمايش قرار مي دهند؛ با اين حال، عفونت ها هم احتمالي نادر هستند كه ممكن است با انتقال خون رخ دهند. احتمال ابتلا به اين عفونت ها از راه انتقال خون كمتر از احتمال مرگ در يك تصادف اتومبيل يا كشته شدن به وسيله ي سلاح گرم است. برآوردهاي اخير نشان مي دهند كه خطر بروز عفونت هاي خاص پس از دريافت يك واحد خون به صورت زير است:
بيماري احتمال ابتلا به بيماري در اثر انتقال خون
هپاتيت B1 در 200 هزار تا 1 در 360 هزار مورد انتقال خون
هپاتيت C1 در 1 ميليون تا 1 در 2 ميليون
HIV1 در 1/5 ميليون تا 1 در 2 ميليون
HTLV1 در 2 ميليون